Zelf liep ik hier regelmatig tegenaan toen ik voorzichtig begon met het inzetten van AI in mijn redactionele werk. Soms was het resultaat oprecht goed. Maar ik kon zo’n tekst onmogelijk samen met een auteur nalopen, zonder eerst zélf stapsgewijs te moeten reconstrueren wat er weggehaald of toegevoegd was. Dat kost tijd, maar meer nog: het is funest voor een goede samenwerking.
Het gesprek dat ‘Wijzigingen bijhouden’ mogelijk maakt
Wanneer u een geredigeerd manuscript terugstuurt naar een auteur, zijn al die doorgestreepte rode zinnen en groene toevoegingen véél meer dan alleen een logboek van aanpassingen. Ze vormen een uitnodiging tot een gesprek. De auteur ziet direct uw gedachtegang, kan beargumenteerd bezwaar maken tegen bepaalde ingrepen, neemt sommige suggesties dankbaar over en legt andere naast zich neer. Wat er ook verandert aan de tekst gedurende dat redactieproces, de tekst is en blijft eigendom van de auteur.
Deze gedachte vormde het uitgangspunt bij de ontwikkeling van EditBook. Als kunstmatige intelligentie daadwerkelijk samen met een redacteur moet werken, in plaats van diens rol over te nemen, dan moeten de voorgestelde aanpassingen op exact dezelfde heldere manier zichtbaar zijn als de correcties van een mens. Dat betekent: échte, ingebouwde Word-wijzigingen. Geen los vergelijkingsdocument of warrige kleurcodering, maar revisies die netjes in het .docx-bestand van de auteur verschijnen.
Daar hoort natuurlijk ook een goede toelichting bij. Een AI kan de zin “hij liep langzaam” probleemloos vlotter maken en veranderen in “hij schuifelde” — en dat kan stilistisch gezien een uitstekende keuze zijn. Maar zonder uitleg tast de auteur in het duister over de reden: ging het nu om stijl, om vaart, of paste het woord gewoon beter bij het register? Onze vuistregel is daarom dat élke ingrijpende wijziging gepaard gaat met een opmerking. Denk aan iets als: “Een expressievere formulering waarmee we het bijwoord vermijden — maar check wel even of dit past bij hoe u dit personage elders in het boek hebt neergezet.” Precies het soort respectvolle feedback dat u van een vakkundige collega zou hopen te krijgen.
Elke AI-suggestie verschijnt als een native Word-revisie, vergezeld van een opmerking die de redactionele afweging erachter helder uitlegt.
Waarom geven we nog steeds de voorkeur aan werken met Word
De functie ‘Track Changes’ of ‘Wijzigingen bijhouden’ gaat al mee sinds de late jaren negentig, en heeft tot nu toe élke poging om het te vervangen overleefd. Auteurs zijn ermee vertrouwd. De hele uitgeefketen werkt ermee. En dat is niet voor niets: de methode is transparant op een manier die de nieuwste en meest flitsende tools zelden weten te evenaren. Werkelijk elke letter die wordt aangepast, is herleidbaar én met één klik ongedaan te maken. Er wordt nooit iets stiekem op de achtergrond overschreven.
Voor redacteuren die samenwerken met auteurs die huiverig zijn voor AI-bemoeienis in hun manuscript, weegt die garantie van transparantie zwaarder dan welke hypermoderne technische snufjes dan ook.
Zodra een auteur helder kan inzien wat we suggereren, en élke voorgestelde wijziging op zijn eigen merites kan wegen, verandert de hele dynamiek. Zij blijven de auteur; AI is dan gewoon de zoveelste behulpzame stem in de kantlijn.
Wat dit in de praktijk betekent
Als uw AI inzet voor uw redactiewerk, maar u stuurt auteurs telkens documenten die een naadloos ‘schoon’ eindresultaat tonen, dan maakt u het uzelf onnodig moeilijk. De vragen komen gegarandeerd toch wel — wat is er veranderd, waarom moest die alinea eruit, wiens idee was het om de structuur om te gooien? — en zonder een heldere revisiegeschiedenis moet u dat allemaal maar net herinneren.
Het bijhouden van wijzigingen geeft u een sluitend spoor van elke redactionele keuze. Het brengt de rol van de AI in het volle licht, in plaats van het weg te moffelen in de schaduw. En bovenal houdt het de relatie tussen redacteur en auteur gezond, simpelweg omdat de auteur de regie over het eindresultaat behoudt.
Dat is naar mijn idee de enige vorm van AI-ondersteuning die écht bruikbaar en waardevol is binnen de uitgeverswereld. Een vorm waarbij het menselijke redactionele oordeel de koers van het manuscript blijft bepalen — en AI slechts helpt om het werk sneller te doen.
Froukje is redacteur en oprichter van EditBook. Ze redigeert al meer dan vijftien jaar literaire en non-fictie manuscripten.
