Vertaling

Vooraf wordt een vertaalplan met woordenlijst opgesteld

Voordat de vertaling start, stelt EditBook automatisch een vertaalplan met woordenlijst op aan de hand van het manuscript en de analyse. Het plan bevat terugkerende namen, terminologie, aanspreekvormen en culturele verwijzingen, naast aanwijzingen voor stijl, toon en afzonderlijke hoofdstukken. U kunt het plan en de woordenlijst wijzigen, instructies toevoegen en uitzonderingen vastleggen voordat het eerste hoofdstuk wordt vertaald.

Stel dat Blackwood zowel een familienaam als een landgoed is. Met ‘vervang Blackwood altijd’ gaat dat onderscheid verloren. In het plan kunt u ‘Zwartewoud’ voor het landgoed vastleggen en ‘Blackwood’ voor de familie behouden. Elk hoofdstuk krijgt dezelfde leidraad mee, zodat een keuze halverwege het boek niet opnieuw hoeft te worden uitgevonden.

Bekijk het plan voor de scène met Noor en de brief

Kies vóór het opstellen van het plan de doeltaal en de mate van vrijheid. De vijf strategieën lopen van letterlijk via trouw aan de stem en gebalanceerd en vloeiend naar dynamisch en meeslepend en volledige adaptatie. Maak die algemene keuze in het plan concreet: welke zinsritmes, dialectkenmerken, culturele details en dubbelzinnigheden moeten behouden blijven?

U kunt eerst enkele hoofdstukken vertalen en later verdergaan. Elke ronde gebruikt het plan zoals het bij de start is opgeslagen; aanpassingen aan het plan sturen het volgende werk. Loop ook eerder vertaalde hoofdstukken na als u een belangrijke naam- of stijlkeuze verandert.

Van eerste versie naar een samenhangende vertaling

De geselecteerde hoofdstukken worden vertaald met het plan, de woordenlijst en de stijlaanwijzingen. De consistentiecontrole vergelijkt vervolgens de hoofdstukken uit die ronde met elkaar en met het plan. Ze zoekt naar verschillen in terugkerende termen, aanspreekvormen, register en onhandige formuleringen die uit de brontaal zijn overgenomen.

De bevindingen gaan mee naar de naturalisatieronde. Een voorgestelde terminologiecorrectie wordt bekeken binnen de zin en de scène, met ruimte voor een bewuste uitzondering. Deze controle richt zich op de vertaling en het plan; voor een nauwkeurige vergelijking van de betekenis gebruikt u de bronweergave en de assistent die hieronder worden beschreven.

Naturalisatie: ritme en idioom, met de bron erbij

Na de eerste vertaling stelt EditBook een naturalisatieplan op voor de vertaalde hoofdstukken. Daarin komen de vertaalstrategie, het oorspronkelijke plan, de bevindingen uit de consistentiecontrole en de stijlgids voor de doeltaal samen. Dat gezamenlijke plan stuurt een bewerking van dialoog, ritme, idioom en brontaalinvloed. Tijdens die bewerking is de bronpassage als referentie beschikbaar.

Het naturalisatieplan wordt binnen de vertaaltaak opgesteld en toegepast. U geeft richting via het vertaalplan, de strategie en de stijlgids; dit is geen aparte goedkeuringsstap. Een letterlijke strategie vraagt om terughoudendheid, terwijl een adaptieve strategie meer ruimte biedt om de tekst opnieuw vorm te geven.

De stijlgids legt conventies voor de doeltaal vast, zoals interpunctie, aanhalingstekens en spelling. Huisstijlregels van de werkruimte kunnen die aanvullen. Keuzes voor dit boek horen in het vertaalplan: behoud bijvoorbeeld de abrupte zinnen van de verteller en een terugkerend beeld, terwijl de dialoog het idioom van de doeltaal mag volgen.

Bewerk de vertaling met de meescrollende brontekst ernaast

Bewerk de vertaling in een zij-aan-zij-editor waarin de brontekst meescrollt met de vertaling. De bijbehorende bronpassage blijft in de buurt terwijl u een zin herschrijft, een woordkeuze vergelijkt of een opmerking leest.

De opmerkingen van de AI-vertaler staan al bij de betreffende passages. Ze lichten keuzes tijdens het vertalen toe, bijvoorbeeld een verwijzing verduidelijken voor de doelgroep of context toevoegen. Lees de toelichting naast de bron en de vertaling en pas de formulering aan of bespreek de keuze.

Een assistent voor bronvergelijking en wijzigingen door het hele manuscript

De assistent heeft tegelijk toegang tot de oorspronkelijke brontekst en de vertaling. Hij kan die naast elkaar lezen, bijbehorende passages vergelijken en opmerkingen of gerichte wijzigingen voorstellen. Een opdracht kan betrekking hebben op één passage, meerdere hoofdstukken of het hele beschikbare vertaalde manuscript: bijvoorbeeld nagaan of verhoudingen tussen personages, toon of terugkerende namen zijn veranderd.

De bron laat Noor twijfelen. In de vertaling is die twijfel kennis geworden, waardoor de spanning van de scène verandert. Dit is het soort verschil dat u de assistent kunt laten markeren om te bespreken.

Vergelijk dit hoofdstuk met het origineel. Plaats een opmerking waar informatie is weggelaten, toegevoegd of een andere betekenis heeft gekregen. Leg het verschil kort uit en laat de vertaling zelf staan.

De opmerkingen verschijnen bij de betreffende passages in de vertaling, waar u en de vertaler erop kunnen reageren. Vraagt u om een herformulering, dan kan de assistent bijgehouden wijzigingen voorstellen die u in hun context accepteert of afwijst.

De assistent kan verder kijken dan het geopende hoofdstuk. U kunt hem passages door het beschikbare vertaalde manuscript heen laten opzoeken, met de bron laten vergelijken en een terugkerende keuze laten uitwerken. Benoem het bereik en de uitzonderingen in de opdracht, zodat een nuttige boekbrede wijziging gericht blijft.

Zoek in de hele vertaling waar het landgoed ‘Blackwood’ heet. Stel op die plaatsen ‘Zwartewoud’ voor. Behoud de familienaam en citaten waarin de Engelse naam van het landgoed bewust is blijven staan.

Vergelijk de dialogen tussen Noor en Vera in hoofdstuk 1 tot en met 4 met de bron. Waar klinkt hun verhouding in de vertaling afstandelijker of vertrouwelijker? Stel daar een gerichte wijziging voor en licht de keuze toe.

U kunt ook vragen de betekenis in alle beschikbare vertaalde hoofdstukken te controleren. Lees welke passages de assistent heeft onderzocht en vraag door waar uw vraag meer aandacht nodig heeft. Een gerichte opdracht maakt de resultaten beter te beoordelen dan een algemene vraag om het boek te verbeteren.

Automatische opmerkingen tijdens het vertalen

Tijdens het vertalen voegt EditBook automatisch opmerkingen aan de tekst toe over dubbelzinnige bronzinnen, belangrijke vertaalkeuzes en details die bespreking vragen. Deze opmerkingen horen bij de vertaaltaak en staan bij de betreffende passages in de opgeleverde vertaling. Daarna kunt u ze met de vertaler of auteur bespreken, eigen vragen toevoegen of de assistent verder onderzoek laten doen.

Gebruik een opmerking om te bespreken of een culturele verwijzing uitleg nodig heeft. Hoort die uitleg in de gepubliceerde tekst, dan kan zij een voetnoot voor de lezer worden. Door die doelen uit elkaar te houden, worden werknotities niet per ongeluk onderdeel van het boek.

Gebruik ook de redactie- en correctietools op de vertaling

Naturalisatie hoort bij het maken van de vertaling. Daarna kunt u binnen hetzelfde project een aparte redactieronde op de vertaalde editie starten. Kies de editie, hoofdstukken en redactiediepte en geef de ronde een concrete opdracht via een redactieplan op basis van de huidige vertaling.

Werk bijvoorbeeld eerst aan het ritme van de dialoog of aan een uitleg die meer context nodig heeft. Laat daarna een correctieronde volgen voor spelling, interpunctie en de afspraken uit de stijlgids. De rondes werken op de geselecteerde vertaalde tekst en hun revisies blijven beschikbaar om te beoordelen.

Lees hoe redactieplannen, beoordeling en correctie werken

Draag de vertaling over in Word

Exporteer de vertaalde tekst met bijgehouden wijzigingen en opmerkingen naar Word wanneer zij klaar is voor de volgende lezer. De vertaler of redacteur kan daar de beoordeling voortzetten.

U beoordeelt de vertaling

Een gegenereerde eerste versie kan een vloeiende zin bevatten die de betekenis verschuift, een verkeerd register gebruikt of iets invult wat de bron openlaat. Gebruik de bronvergelijking, terminologielijst en opmerkingen om die keuzes te onderzoeken. Behoud wat werkt en herschrijf wat het boek nodig heeft.